Woutertje Pieterse,Leiden

Een grote heuvel, bomen, klimelementen en zelfs een vijver en moestuintjes maken onderdeel uit van het zeer gevarieerde speelplein van  OBS Woutertje Pieterse in Leiden. Veel materiaal is hergebruikt en er is ook veel groen toegevoegd.  Het al sinds 2011 bestaande plein is een levend plein, wat wil zeggen dat de school ook in de toekomst wat kan aanpassen of veranderen.

Het idee

Een moeder die ook ontwerper is, kwam met het idee voor het schoolplein. De school werd uitgebreid met een stuk nieuwbouw en dat bood de kans om ook het schoolplein aan te pakken. Het doel was om de kinderen meer in aanraking te brengen met de natuur, zodat ze lekker vies mogen worden, creatief kunnen zijn en meer kunnen bewegen.

Maar er lag al een pleinontwerp van de hand van de architect van de nieuwbouw. Een excursie naar een natuurspeeltuin overtuigde de directeur van de aanleg van een meer natuurgericht plein; vooral de heuvel met waterloop viel in de smaak.

De voorbereiding

Onder begeleiding van Suzanne van Ginneken van Speelnatuur vormde de school een werkgroep met  leerkrachten uit de onderbouw, bovenbouw en de kleuterklassen. Ook sloten een paar ouders en een vertegenwoordiger uit de buurt aan. De werkgroep verzamelde eerste ideeën en zette de uitgangspunten op een rijtje.

Daarna startte de participatie met de kinderen. De ontwerpster gaf een presentatie aan de kinderen met inspiratiebeelden. Voor de bovenbouw organiseerde de school een ontwerpwedstrijd. De leerlingen bouwden, als onderdeel van het lesprogramma, een maquette op schaal met  hun wensen. De school organiseerde een pleinfeest om het ontwerp met de ouders te bespreken. Op basis van al deze inbreng kwam het uiteindelijke ontwerp tot stand. In het ontwerp zaten veel hoogteverschillen, water en veel groen.

Het ontwerp

De school heeft relatief veel buitenruimte en benut die nu ook optimaal. Oorspronkelijk was het een versteend plein met enkele bomen en wat groen waar een hekje omheen stond en waar niet in het groen gespeeld mocht worden.
Centraal in het ontwerp is de grote getrapte speelheuvel die ook als amfitheater dient. De heuvel was zo hoog dat er bezwaar kwam uit de buurt. Na gesprekken trok de buurt dat bezwaar in; tussen de heuvel en de buurt plantte de school hoog groen en bomen.
Een waterpomp staat halverwege de heuvel met een waterstroom die eindigt in een zandbak. Aan de achterkant van de heuvel staat een uitgebreid klimelement. Nog een stuk verder ligt een speelveld dat in de winter ook als ijsbaan kan dienen. Ook zijn er klimbomen waarin de kinderen kunnen klimmen. In een rustiger deel van de schooltuin, het ‘natuuratelier’, vind je een vijver en moestuinvakken en er staan fruitbomen.
Na een discussie of er wel of niet een apart kleuterplein moest komen, koos de school om dit niet te doen. Wel is er een jeu de boules baan die de buurt kan gebruiken. Bekijk de tekening
Voor
Na

Water en groen

Nu is 80% van het oorspronkelijk verharde plein vergroend. Het is dan ook meer een natuurspeeltuin dan een plein. Toen het plein ontworpen en gerealiseerd werd,  was klimaatadaptatie nog geen aandachtspunt. Aangezien een groot deel van het terrein vergroend is, kan toch een aanzienlijk deel van het regenwater lokaal in de bodem zakken. Het dak van de nieuwe school is van een groen dak voorzien. Zo vangt de school een groot deel van het regenwater lokaal op.

Er is ook aandacht voor biodiversiteit: er is diverse beplanting en een zeer biodiverse vijver die zich vult met regenwater. Met ondersteuning van Natuur- en Milieueducatie Leiden organiseert de school regelmatig projecten als onderdeel van het lesprogramma. Zo’n themales gaat bijvoorbeeld over ‘beestjes’.

Hitte

Door het vele groen en de vele bomen die voor schaduw zorgen, is het in de zomer een stuk koeler op het plein. Daarmee is het schoolplein ‘hittebestendig’ en de school is hiermee  goed voorbereid op het veranderende klimaat en de toename van warmere periodes.

Speelaanleidingen

Er zijn veel verschillende mogelijkheden voor de kinderen om te spelen, zo zijn er: een speelheuvel, waterpomp en waterloop, trapveld, klimelementen, klimbomen, etc.

Educatie

In het rustigere gedeelte bij de moestuinen, fruitbomen en de vijver geeft de school buitenlessen: hier tuinieren groepjes kinderen uit groep twee en zes onder begeleiding van moestuinouders. Ook het amfitheater kan voor buitenlessen worden gebruikt. Er is een pleincoördinator die graag meer buitenlessen zou willen, maar te weinig uren heeft om dit extra te kunnen stimuleren. Sommige leraren hebben nog wat hulp nodig bij het geven van buitenlessen.

Aanleg en onderhoud

De schooltuin is aangelegd door het ecologische hoveniersbedrijf Groenling. Tijdens de aanleg werd het ontwerp verfijnd en verbeterd, details werden tijdens de bouw bepaald. De kinderen hielpen ook bij de aanleg

De fondsenwerving was een uitdaging. Meer dan tien ouders en ook de kinderen organiseerden activiteiten. Leuk was dat een ouder met beschikking over opnameapparatuur een cd produceerde met een liedje van iedere klas.

Er wordt drie keer per jaar onderhoud gepleegd onder begeleiding van een hovenier; deze neemt ook het nodige gereedschap mee. Op een onderhoudsdag zijn vijftien ouders en kinderen bezig om alles te snoeien en op te ruimen.

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10

Wie heeft het gerealiseerd?

Ontwerp: Suzanne van Ginneken, Speelnatuur
Uitvoering: Hoveniersbedrijf Groenling en Ilya Toornvliet, De Stadstuinier
Beheer: Ilya Toornvliet, De Stadstuinier

Toegepaste maatregelen

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15

Maatregel

Amfitheater/ buitenlokaal en tijdelijke waterberging

Een amfitheater is te gebruiken als buitenlokaal, een plek voor voorstellingen en voor waterberging bij extreme regenbuien.

Lees meer

Maatregel

Beplanting voor biodiversiteit

Beplanting op een schoolplein zorgt voor een fijne atmosfeer, seizoenbeleving, kleur, geur en smaak.

Lees meer

Maatregel

Gootjes en waterlopen maken water beleefbaar

Een waterloop gemaakt van verschillende open goten geeft urenlang speelplezier.

Lees meer

Maatregel

Hoogteverschillen en verdiepte delen voor tijdelijke waterberging

Een schoolplein met hoogteverschillen creëert verschillende speelzones zeker als de hoogteverschillen gecombineerd worden met speelaanleidingen.

Lees meer

Maatregel

Insectenhotel

Een insectenhotel dient voornamelijk als schuil- en overwinterplek. Er zijn diverse insecten die ieder een specifieke wens hebben voor de invulling va...

Lees meer

Maatregel

Leefruimte bieden aan bijen en andere insecten

Een groenblauw schoolplein met voldoende schuilplaatsen en voedsel voor bijen en overige insecten draagt bij aan het voortbestaan van bijen en andere ...

Lees meer

Maatregel

Mini-bos

Een minibos is een klein stukje compacte natuur. Het vraagt maar enkele vierkante meters ruimte, minimaal 6 m2, voor minimaal vijf inheemse bomen, vij...

Lees meer

Maatregel

Moestuin en eetbare beplanting

Een moestuin is leuk, leerzaam en alles dat eruit kom is ook nog eens lekker!

Lees meer

Maatregel

Natuurlijke schaduw van bomen

Bomen op een schoolplein zorgen in de zomer voor aangename verkoeling door schaduw op de speelplekken.

Lees meer

Maatregel

Speelaanleidingen zoals klimboom, stapstenen, touwbrug, e.d.

Bewegen is goed voor de ontwikkeling van een kind. Juist de afwisseling tussen de schoolse activiteiten en fysiek actief bezig zijn vormen een mooie a...

Lees meer

Maatregel

Vlinders

Vlinders op het schoolplein zijn erg leuk. Als je vlinders op het schoolplein wilt, moet je zorgen voor zonnige plekjes zodat ze zich kunnen opwarmen....

Lees meer

Maatregel

Waterpomp

Een waterpomp in combinatie met een waterloop geeft veel speelplezier.

Lees meer

Maatregel

Wilgentunnel of wilgenhut, om te verstoppen of fantasiespel

Een wilgenhut of wilgentunnel prikkelt de fantasie van kinderen en is gemakkelijk te maken.

Lees meer

Maatregel

Zitranden

Zitranden op een schoolplein kunnen verschillende functies vervullen. Ze kunnen als plek op het schoolplein dienen waar docenten, ouders en kinderen k...

Lees meer

Maatregel

Groenblauw dak

Groenblauwe daken hebben veel voordelen: ze warmen minder op, kunnen regenwater bergen, binden fijnstof en zien er aantrekkelijk uit.

Lees meer
Alle maatregelen

Hoe gaat het nu?

Het plein is in 2011 opgeleverd en tussentijds zijn wat dingen aangepast.

Leerpunten:

Goed onderhoud is belangrijk, daar staat of valt de toekomst van een plein mee. Hier is dat uitstekend gelukt met een goede hovenier, een pleincoördinator en behulpzame ouders.

Geen gras op een schoolplein! Heuvels hebben last van kindererosie van de vele voeten. De oplossing: meer boomstammen aanbrengen om plateaus te maken.

Bescherm het groen met hekjes of planken op kwetsbare plekken.

Maak een spaarpot ter vervanging van houten speeltoestellen. Na 10-12 jaar moeten de speeltoestellen namelijk worden vervangen.
De groenperken langs de gevel zijn begrensd met stapelmuurtjes die gemaakt zijn van oude tegels. Later isnog een extra houten afgrenzing geplaatst die als rugleuning functioneert. De stapelmuurtjes met de rugleuning erachter, worden nu als zitjes gebruikt en beschermen tegelijkertijd het groen.

In begin was het schoolplein altijd open. Dat leidde tot overlast. Nu gaat het hek ’s nachts dicht.

De kinderen genieten heel veel van het natuurlijke schoolplein en ze zouden het liefst de hele dag buiten blijven.

‹  Alle projecten